el-Cübbâî’nin Şerhu’l-Hadîs’i
Hüseyin Hansu ve Sait Erkam Boz'un katkılarıyla...
Mu‘tezile’nin Hadis Anlayışına Dair Çığır Açıcı Bir Eser: el-Cübbâî’nin Şerhu’l-Hadîs’i
Mu‘tezile’nin hadis değerlendirme metotlarını ve bu ilme olan katkılarını inceleyen çalışmalar son yıllarda artmış olsa da özgün kaynakların yokluğu, ulaşılan sonuçların çoğunlukla teorik yorumlarla sınırlı kalmasına yol açmıştır. Bu çalışmaların güvenilirliğini zayıflatan bir diğer husus ise büyük ölçüde Mu‘tezilî olmayan kaynaklara dayanıyor olmalarıdır.
Mu‘tezile imamı Ebû Ali el-Cübbâî’nin (ö. 303/916) yeni keşfedilen Şerhu’l-Hadîs adlı eseri, bu boşluğu dolduran müstesna bir kaynak olarak öne çıkmaktadır.
Meşhur hadis âlimi İbn Ebî Şeybe’nin (ö. 235/850) el-Müsned’i üzerine kaleme alınan bu şerh, yalnızca hadisleri Mu‘tezilî bir bakış açısıyla değerlendirme imkânı sunmakla kalmamakta, aynı zamanda Mu‘tezile-hadis ilişkisini ve hadis şerh tarihine dair yerleşik kabulleri de yeniden gözden geçirmeyi gerekli kılmaktadır.
Hüseyin Hansu tarafından neşre hazırlanan eser, İstanbul Dârülfünûn İlahiyat Vakfı Yayınları arasında ilim dünyasının istifadesine sunulmuştur.
.
.
ENGLİSH
Although recent years have witnessed a growing number of studies examining the Mu‘tazilite methods of evaluating hadith and their contributions to this field, the lack of primary sources has largely confined these efforts to theoretical interpretations. Another factor that undermines the reliability of such studies is their predominant reliance on non-Mu‘tazilite sources.
The recently discovered work Sharḥ al-Ḥadīth by the Mu‘tazilite imam Abū ʿAlī al-Jubbāʾī (d. 303/916) stands out as an exceptional source that fills this significant gap.
This commentary, written on the al-Musnad of the renowned hadith scholar Ibn Abī Shaybah (d. 235/850), not only provides an opportunity to examine hadith through a distinctly Mu‘tazilite perspective, but also necessitates a reassessment of established assumptions regarding the relationship between Mu‘tazilism and hadith, as well as the history of hadith commentary.
The work, prepared for publication by Hüseyin Hansu, has been made available to the scholarly community by the Istanbul Darülfünun Faculty of Theology Foundation Publications.
.
.
ARABİC
وعلى الرغم من تزايد الدراسات التي تتناول موقف المعتزلة من الحديث النبوي في السنوات الأخيرة، إلا أن النتائج التي تم التوصل إليها غالبًا ما بقيت محصورة بالتفسيرات النظرية بسبب نقص المصادر الأصلية، أو اعتماد الباحثين على مصادر غير معتزلية، وهو ما يضعف مصداقية هذه الدراسات.
ويبرز كتاب شرح الحديث المنسوب إلى إمام المعتزلة أبي علي الجُبّائي (ت 303هـ/916م)، الذي اكتُشف حديثًا، بوصفه مصدرًا فريدًا يسد هذا الفراغ. فهذا الشرح، الذي كُتب على مسند ابن أبي شيبة (ت 235هـ/850م)، المحدث المشهور، لا يقتصر على تقديم قراءات حديثية ثرية من منظور معتزلي فحسب، بل يستدعي أيضًا إعادة النظر في المسلّمات السائدة بشأن علاقة المعتزلة بالحديث وتاريخ بداية عملية الشرح في علم الحديث.
وقد قام حسين خانصو بإعداد هذا العمل للنشر، وصدر ضمن منشورات وقف دار الفنون لكلية الإلهيات بجامعة إستانبول، ليكون في متناول الباحثين والمهتمين.